Ok-Yay Adalet, Bilgelik Ve Denge

Orhun ve Yenisey yazıtlarında kullanılan Göktürk harflerinden “Ok” okunan harf “Ok” şeklinde, “Ay” ya da “Yay” okunan harf “Yay” şeklindedir.

Türklerde Ok ve Yay savaş aletinin olmasının dışında, Türk kültüründe ve mitolojisinde de önemli yere sahip metaforlardır.

Ok Güneşin delici ve yakıcı ışınlarını,Yay ise şekil ve etimolojik anlam itibarı ile Ay’ı sembolize eder.Dolayısıyla Türklerin Eril ve Dişil Yin-Yang sembolleri de Ok ve Yay’dır. Yin ve Yang kelimesinin Uygur Türkçesi ile söylenişi Yaruk ve Kararıg’tır.Yaruk; “Işık” anlamına gelir gündüz ve güneşi simgeler. Kararıg ise “Karanlık” anlamında kullanılır, geceyi ve ay’ı simgeler.

Ziya Gökalp “Ok” kelimesinin en arkaik anlamının “Akıl” olduğunu söyler. Nitekim “Okuş” kelimesi de “Akıl” ve “Zeka” manasında kullanılır.

“Ok” kökü ile başlayan, Oku-Okumak-Okul kelimeleri de akıllanmak, aydınlanmak, öğrenmek bağlamında düşünülürse “Ok” kelimesi çok daha fazla anlam kazanır. Nitekim eski Türkler bilgi iletmek ve haberleşmek için oklar kullanırdı.

Eliade’ya göre Şamanizm’de Ok ve Yay, kozmik uçuş ve Tanrıya ulaşmış kişi ile bağlantılı bir sembolizmdi.

Türk kağanların tahta çıkışlarında Tanrıdan kut aldıkları düşünüldüğünde, bu sembolü ikonografik olarak kullanmaları daha bir anlam kazanır.

Ok ve Yay hakimiyet ve hükümdarlık sembolü olarak da kullanılmıştır. Bu bağlamda adaletinde simgesi olmuştur.

Oğuz Kağan destanındaki Ok ve Yay, Oğuz Kağan ve oğullarının sahip olacakları toprakları gösteren bir alegoridir.

Oğuz Kağan devlet teşkilatında Boz Okları sağ kol, Üç Okları sol kol olarak ikiye ayırmıştı.

Türk mitlerinde Bilgelik ve Akıl Tengrisi Mergen “Akıllı Mergen Tengri”adı ile bilinir. Mergen okçu tanrıdır ve dilekleri yerine getirir.

Her şeyi bilen, “akıllı” Mergen Tengere göğün 7. katında oturur. Mergen kelime anlamı olarak okçu nişancı anlamına gelir.

Her şeyi bildiği için her şeye gücü yeter. Oku ve yayı vardır. Bilgeliğiyle attığı ok hedefini şaşırmaz. İnsanlara bilgelik verir.

O bilge Tanrıdır, bilimi ve felsefeyi simgeler.

 

Nuray Bilgili